İKİ YEDİ (77)

Her beytim on dört hece! Tam kafiye mesnevî!
Kur’ân’ın iç yüzünü açıklar yedi nevî!
‘“İki yedi”’den gelme besbelli bu mesajlar!
İyi oku! Sana bu ölüm kalım ödevi!

Kendini bil ölmeden! Sen kendindekini bul!
Ateşten başka bir şey kabuğu etmez kabûl!
Cildin yandıkça seni tekrar ciltler ‘“Zebânî”’;
Deri değiştirse de yılan değildir makbûl!

Tevrât ‘“Cennette yılan Havvâ’yı aldattı”’ der!
Sürüngeni dost tutan sürünmek ile öder!
Can, firavun yılanı; Rûh, Mûsâ’nın ejderi!
Ejder canı yutunca kalır Sînâ’daki er!

Sînâ! ‘Sîn’ dağı demek! ‘“SÎN!”’ ‘“MUHAMMED”’in ismi!
O makama çıkanın nûr olur bütün cismi!
Ve o nûrun içinde kendi özünü görür!
‘“Nûr üstü nûr”’ işte bu; ÂLÎ’ye benzer resmi!

HAK, T H sûresinde and içer ‘“T H”’ ile!
Tâ Hâ, Hakk’a en yakın tâhir olan âile!
On dört mâsûmdur RESÛL, FÂTMA, ON İKİ İMÂM!
‘“Sürçen Âdem”’e dedi Hakk: ‘“Bunlardan af dile!”’

Âyet der: ‘“Her şey fânî; ALLAH’ın yüzü bâkî!”’
‘“Bu yüze yüzünü dön”’ sen namazda illâki!
Yüz Arapçada ‘vech’e’; ve ‘vech’e’ on dört eder!
Bu tâhir âiledir ‘“tâhir şarab”’ ve sâki!

‘“İblîs’e secde emri verir RAHMÂN!”’ ‘“Yedi kez!”’
On dört secde sûresi var; yorumlasın herkes!
Tevrât Hakk’a ‘“Alhim”’ der; yâni üç, bir, beş, bir, dört!
‘Pi’ gibi on dört eder; Tâ Hâ! Çember ve merkez!

Tam bir dâire olur; ay bak iki yedide!
Dâire Arapça beş; sen ona ‘EHLİBEYT’ de!
‘Kaş’ denen ‘“iki yayın”’ yüzde simgesi olmuş!
“Rastladı RESÛL Ay’da!” ‘“Âdem”’ denen şâhide!

Tekrârsız on dört tane ‘şifreli harf’ adedi!
ALLAH bunlar hakkında ‘“İki yedi”’ler dedi!
Şifreli harf toplamı ise tam ‘yetmiş yedi’!
‘HÛ ALLAH’ ile eşit; yâni bunlar ebedî! (77)

Yetmiş yedi! Aynada yansıması yedinin!
On dört! Erkek ve dişi yedi ereni dînin!
Yedi çarpı yedi! Her yedi ana renkteki
Yedi alt renk! Rûh ekle; ‘“elli bin yılı”’ edin!

‘“Altı günde halk oldu!”’ ‘“Bütün madde âlemi!”’
Madde çok dilde anne; rastlantı deme emi!
Birden altıya kadar topla; üç çarpı yedi!
Kadının yirmi bir gün âdetsiz olan demi!

Fâtiha da inmiştir yirmi bir harfle sâde!
Yedi âyet: doğuma en az yedi ay vâde!
Yediye kadar topla; yine dört çarpı yedi!
Bu sûreye Hakk gibi ‘“Kitabın annesi”’ de!

Hakk, RESÛL’e: ‘“Sen iki yedi aldın! Sevin!”’ der!
FÂTMA’dır ‘“Ana kitap”’; ‘“Azrâ”’ya ‘selâm’ gönder!
O kitabın babası ‘İlmin kapısı’ ÂLÎ!
Zîrâ ‘Tâ Hâ’ toplamı tam ‘iki yedi’ eder!

‘Hendek’te kurtaran kim İslâm’ın onurunu?
‘Uhud’ta söndürtmeyen kim nebîlik nûrunu?
Hicrette MUHAMMED’in yatağına kim yattı?
RESÛL kim için dedi: ‘“O, Mûsâ’nın Hârûn’u!”’

HASAN HÜSEYN! Hârûn’un iki oğlunun adı!
Hârûn’dan maksat ÂLÎ! Bunda şüphe kalmadı!
‘“Mûsâ Hârûn’u ister!”’ Bak Tâ Hâ sûresinde!
Mûsâ’dan kast kim? Söyle! Bırak artık inâdı!

Dokuza kadar topla; bak kırk beş! Yâni ÂDEM!
Beş ‘HÛ’ demek; ‘Û’ yalnız okutucu harf mâdem! (Hû − u = H = 5)
Tâ Hâ: dokuz artı beş! Âdem’de saklı ALLAH!
Âdem’sen sende saklı; ‘“Secde et!”’ ezel bu dem!

M. H. ULUĞ KIZILKEÇİLİ
İZMİR – 14.10.1998

(Buradan sonra yazılan kısmın yazarla bir ilgisi olmayıp, yapılan hatalardan dolayı yazar sorumlu tutulamaz!)

Dipnotlar

1. (Ebced / hisâb al-cümel) Şiirdeki harf–sayı ilişkileri, Arap harflerine sayısal değer veren Ebced (Abjad numerals / hisâb al-jummal) geleneğinin tipik kullanımına yaslanır. Bu sistemde harflerin sabit sayısal değerleri vardır ve tarihsel olarak sayı yazımı/işaretlemede de kullanılmıştır.

2. (Harf ilimleri / ‘ilm al-ḥurûf) Ebced’in mistik yoruma açıldığı disiplin, İslâm ezoterizmi içinde “harf ilmi” (ʿilm al-ḥurûf) olarak bilinir; harflerin “anlam–ses–sayı” üçgeninde metafizik işlev gördüğü kabul edilir. Bu alanın klasik bir örneği olarak Sülemî’ye nispet edilen “harfler risalesi” çalışmaları modern akademik yayınlarda incelenmiştir.

3. (“Şifreli harfler” ve Kur’ân muqaṭṭaʿāt) Metindeki “şifreli harf” vurgusu, Kur’ân sûrelerinin başında yer alan hurûf-ı mukattaʿa (muqaṭṭaʿāt / disjointed letters) geleneğiyle doğrudan ilişkilidir; bu harfler 29 sûrenin başında görülür.

4. (14’lük küme) Muqaṭṭaʿāt içinde yer alan harflerin toplamda Arap alfabesinin yarısını (14 harfi) temsil ettiği, modern kaynaklarda da not edilir; bu, şiirde 14’e yüklenen “tamlık/merkez” kurgusunu besleyen bir malzemedir.

5. (Tâ Hâ = 9 + 5 = 14) Şiirin kurduğu “Tâ Hâ → 14” bağı, Ebced değerleri üzerinden kurulmuş bir eşleştirmedir (ṭāʾ=9, hāʾ=5). Hurûfî gelenekte bu toplamın yüz/insan sûreti gibi antropomorfik sembollerle bağlandığını tartışan akademik bir çalışma da mevcuttur.

6. (Hurûfîlik ve insan yüzü) Hurûfîlikte harfler, insan bedenine/özellikle yüz çizgilerine yerleştirilen kozmik işaretler olarak okunur; şiirin “vech(e)=14” gibi bağıntıları bu düşünce ailesiyle aynı semiyotik damara dokunur.

7. (7’nin “tamamlanmış düzen” anlamı: İslâmî ufuk) İslâm kozmolojilerinde “yedi kat gök” ve yedili şemalar yaygındır; şiirin “yedi nevî” ve genel yedili omurgası bu klasik sembol repertuvarıyla uyumludur (burada şiir, teolojik ispat değil sembolik yapı üretir).

8. (7’nin Yahudilikteki karşılığı: Menora / yedili ışık) Yahudi geleneğinde Menora’nın yedi kolu ve bunun mistik yorumları (ör. yedi “alt sefirot”la ilişkilendirme) yedinin “düzen/tamamlanma” sembolizmini taşır.

9. (7’nin Hristiyanlıkta karşılığı: “yedi erdem”) Hristiyan etik geleneğinde “yedi erdem” (dört kardinal + üç teolojik erdem) temel bir sınıflamadır; şiirin “yedi nevî” ve “yedi eksen” düşüncesiyle yapısal benzerlik gösterir.

10. (7’nin Zerdüştlükte karşılığı: Ameşa Spenta heptadı) Zerdüştlükte Ameşa Spenta öğretisi “yedi”li ilahî varlıklar/ilk tezahürler kümesi olarak tarif edilir; şiirdeki “kozmosu yediyle kurma” eğilimiyle karşılaştırmaya elverişlidir.

11. (7’nin Hinduizmde karşılığı: çakra şeması) Hindu-Tantrik geleneklerde “çakra” kuramının klasik metinlerle ilişkisi akademik olarak tartışmalıdır; yine de modern Hindu pratiklerinde yedi merkez şeması güçlü bir standarttır ve şiirin yedili “katmanlama” mantığıyla fenomenolojik benzerlik kurulur.

12. (14 = iki yedi: çift kutuplu bütünlük) “İki yedi = 14” formülü, pek çok gelenekte görülen “ikili kutup + bütünlük” şemasına oturur: ör. Yahudi mistisizmindeki “sağ/sol sütun” okumaları, bazı Sûfî latîfe şemaları ve tantrik “ida–pingala” ikiliği gibi; şiirde 14, yedinin “ikilenip tamamlanması” olarak işlenir.

13. (14 hece ve form disiplini) Metnin “14 hece mesnevî” vurgusu, sayısal sembolizmin yalnız içerikte değil biçimde de kurulduğunu gösterir: sayı, hem anlam hem ritim üretir (bu, “numerolojik poetika” diye adlandırılabilecek bir stratejidir).

14. (77’nin “aynalı/tekrarlı” sembol değeri) 77, yedinin tekrarı olarak (7↔77) şiirde “ayna/yansıma” metaforuyla okunur. Bu tür tekrar sayıları, dinsel-mistik geleneklerde “gösterge yoğunlaştırma” işlevi görebilir (teolojik hüküm değil; simgesel dil tekniği).

15. (49 = 7×7: yoğunlaştırılmış süreç) 49, yedinin karesi olarak “tamamlanmanın tamamlanması” şeklinde okunur. Bu, şiirde “7 ana renk × 7 alt renk” gibi bir matris mantığıyla kurulmuştur.

16. (49’un Budizmdeki karşılığı: ara hâl / bardo) Tibet Budizmi bağlamında “ara hâl” öğretisi ve “49 gün” uygulaması, Batı literatüründe “Tibetan Book of the Dead” adıyla bilinen Bardo Thödol üzerinden yaygınlaşmıştır. Şiirin 49’u “geçiş/süreç” sayısı gibi kullanmasıyla karşılaştırma yapılabilir.

17. (49’un Kabala’da 7×7 arınma şemalarıyla ilişkisi) Kabala pratiklerinde 7×7’li dönemleştirmeler (özellikle sefirot temelli dönem okumaları) yer alır; şiirdeki 7×7 matrisiyle benzer bir “dönem/katman” düşüncesi taşır (doğrudan kaynak bağı iddiası değil, yapısal analoji).

18. (“Ay–daire–çember–merkez”) Şiirdeki “çember ve merkez” dili, Hermetik/Neoplatonik “sacred geometry” geleneğiyle temasa açıktır: merkez (birlik) + çevre (çoğulluk) ilişkisi kozmolojik bir şema olarak kullanılır.

19. (Muqaṭṭaʿāt’ın “anlamı bilinmez” vurgusu ve şiirin yorumu) Akademik literatürde muqaṭṭaʿāt’ın anlamının kesinliği olmadığı, çoklu teoriler bulunduğu belirtilir; şiir bu belirsizlik alanını numerolojik-yorumlayıcı bir üretim sahası olarak kullanır.

20. (“Vech(e)=14” türü eşitlemelerin statüsü) Bu tür eşitlemeler, klasik tefsir geleneğinde “zorunlu” kabul edilen okumalar değildir; daha çok işârî/bâtınî yorum rejimlerine yakındır. Şiiri akademik okurken bu ayrımı korumak gerekir: metin bir inanç beyanı kadar bir sembol inşasıdır.

21. (“Tevrât” referansı: yılan motifi) Şiirin yılanı hem düşüş hem dönüşüm sembolü olarak kullanması, Tekvin/Genesis’teki anlatıdan (yılan–aldatma) beslenirken, farklı geleneklerde yılanın (ör. kundalinî, şifa asası) pozitif sembolizmlerini de çağırır; bu, “sembolün iki yönlü doğası”na tipik bir örnektir.

22. (“Secde” ve tekrar sayıları) Şiirde secde tekrarları ve “yedi kez” vurgusu, ritüelin sayısallaştırılmasıdır. Benzer biçimsel sayısallaştırmalar, ör. Hristiyanlıkta “yedi sakrament” gibi kurumsal sayılarda veya Yahudi takvim-ritüel düzenlerinde görülür (benzerlik, ritüelin “sayısal çerçeveye” alınması düzeyindedir).

23. (Metin içi uyarı notu ve editoryal sınır) Dosyanın sonunda yer alan “buradan sonra yazılan kısmın…” uyarısı, metnin kritik edisyon ihtiyacına işaret eder: akademik kullanımda şiir metni ile sonradan eklenen yorum katmanları ayrıştırılmalıdır.

Dinlerarası Benzerlik Haritası

• 7: kozmik düzen / tamamlanma (İslâm kozmolojisi; Menora; Hristiyan erdemler; Ameşa Spenta; çakra şemaları).

• 14: yedinin ikilenmesi → bütünlük/merkez (muqaṭṭaʿāt harf seti; Hurûfî antropomorfik okuma; biçimde 14 hece).

• 49 (7×7): yoğunlaştırılmış süreç / geçiş (Budist 49 gün; Kabala 7×7 dönem okumaları; şiirde renk matrisi).

• 77: tekrar/ayna etkisi; “işaret yoğunlaştırma” (şiirin kendi iç poetikası içinde).

Kısa Kaynakça

• Abjad numerals / hisâb al-jummal genel çerçeve.

• Muqaṭṭaʿāt (hurûf-ı mukattaʿa) genel çerçeve, 14 harf seti, 29 sûre.

• Hurûfîlikte Ṭā-Hā (9+5=14) ve yüz sembolizmi üzerine akademik çalışma (Nasîmî/Hurûfî doktrin bağlamı).

• Menora–yedili ışık ve sefirot okuması (Kabala yorumu).

• Zerdüştlükte yedi Ameşa Spenta (heptad) (tanım ve kozmoloji).

• Bardo Thödol (Tibet Budizmi; ara hâl literatürü).