ÖZ YOLU--2
ÖZ YOLU--2..Olmak istersen “siyah kalp noktasına varan!” (361) Her nefesinde İMÂM HÜSEYİN ismini an! “İsm”in sırrı o! Hem bak “19 kez 19!” (361) 19 kez Kur’ân’da isim! “Boş laf”a tokuz!
KIYAMETNAME KİTABI
ÖZ YOLU-2
MERKEZ
“Her ismini öğretti ÂDEM’e ALLAH!” madem,
Her isminden önceki “O”, olmalı bu Âdem!
Elbet “Kendine ait! ALLAH’ın her bir ismi!”
Kendine yansıtınca çıktı ÂDEM’in resmi!
ALLAH sonsuz daire! Yok “ilk ve son!”, “dış ve iç!”
“İlk ve son!”, “dış ve de iç!” merkez nokta! Hep ve hiç!
ALLAH’ın her adına odak o merkez nokta,
“İlk ÂDEM!”, “LÂ ve İLLÂ!” yani var ile yokta!
Yok, var’dan önce gelir! “Lâ” sözcüğünde kıdem!
Lâ, ZÂT! Ve İllâ, ALLAH! “Lâ ve İllâ!” dem bu dem!
Daire döner durur! Dönmez, döndüren merkez!
“Şey değil o!” Bu yüzden “ölümsüz!” bulsun herkes!
İki sonsuz olamaz! Öyle ise merkez bir!
“Affetmez ortağı var!” dersen; ne HAK, ne cebir!
Sonsuzdaki tüm güçler toplanır tek merkezde!
Ona Mirâç’ta “RAHMÂN!”, “GÜÇLERİ ŞİDDETLİ!” de!
“ALLAH, RAHMÂN’dan veya benden iste! Mümkün!” der!
Çünkü ikisi de bir! Bir çarpı bir, BİR eder!
“ALLAH perde ardında!” RAHMÂN, ALLAH’a “perde!”
“Perde” ALLAH’ın yüzü! Gör, iç yüzüne er de!
“En yüce isminde ALLAH’ın ancak her güç!”
“Güçleri şiddetli zât!” ÂLÎ’dir! Başkası güç!
Kalenin kapısını söken o el kimindi?
Cebrâil gökte “bir genç” görüp yere zor indi!
KIYÂMET
“Evrene ağır gelen bu güç!” “Bizde saklandı!”
Bize de ağır gelir en son “tutmazsak andı!”
Merkezimizde bu güç hep titrer! Sessiz bir ses!
Üst perdeden titrerse vücûd dışında herkes!
Ekseni “boru” gibi çalar! Çatlatıp açar!
“Aslanın narası”ndan fil hariç her can kaçar!
“İncikten çıkan!” tanık “ölüm meleği” için!
“Kıyâmet günü”dür o! Dışa dönüşür için!
“Çağır onu gizlice” sen, Zekeriya gibi!
Daha sağken ol “YAHYA” adlı evlât sahibi!
“Meryem’i o hamile!”, “Îsâ’yı Mesih yapar!”
“Hatta aslan olarak Mîrâç yolunu kapar!”
“İlyas!”, “ÂLΔ ve “Bektaş!” diye var birçok ismi!
Hızır gibi! Hem vardır hem de yok onun cismi!
Karşısında görünce “and içen” onu tanır!
“And içemeyen” “toprak olaydım!” der, utanır!
“İçlerinden çıkıp o!”, “secdeye eder davet!”
Onu tanıyan yere kapanarak der “evet!”
Utanan boyun büküp önünde tövbe eder!
“And içme” şansı verir ona bir daha “Peder!”
“Ortak koşmuşa” ise “konumu olur mâni!”
Bir hayvan kalıbına çünkü bürünür ani!
İnsan iken and içene güldü! “Ne namaz kıldı!”
Tek tanrısı kendini beğendiren akıldı!
“Bir kişinin hesabı gibi kıyâmet!” Niçin?
Bu işlem uygulanır çünkü her ölen için!
“Âdem ile başladı bu dünyada insanlar!”
“Ahiret’te de Âdem’le başlar!” Anlayan anlar!
ALLAH’ın yasaları bir, her iki âlemde!
HAKK’ın bir tek vücudu var! Ona ne dersen de!
“HAKK’a secde zorunlu!” Ama “RAHMÂN”a değil!
HAK’ta vücûd kendinin, RAHMÂN’da borç! Bunu bil!
Kovdu ÂLÎ, “ALLAH’sın!” diyen bir Yahudi’yi!
Dedi: “Her ismi bilen” bir kulum! Düşün iyi!
“Şeytan dâhil her şey ALLAH’a secde eder!”
Ama “ALLAH, şeytana ilk ÂDEM’e de tap!” der!
“ALLAH’ı hep överken şeytan” kovulur! Niçin?
“İlk ÂDEM’e tapmayı o reddettiği için!”
O an ALLAH yarattı cennet, cehennem ve din!
Hiçbiri yoktu önce! Buna çok dikkat edin!
Demek ki “İlk Âdem’e tapmakmış!” “din”den amaç!
“Cennet!”, “cehennem!” bunu sağlamak için araç!
Sâde ALLAH’a tapmak “ALLAH’ı etmez râzı!”
“Yüce”yi cüce yaptı ÂDEM’e itirazı!
“HAK der: Ortak koşmadan bana birçoğu tapmaz!”
Ne yazık! Bu âyeti dünyada anlayan az!
“Bize bizden yakınken HAK!” koyarsak aracı,
“Gizli ortak koşmak bu!” “Hem çok günah!” hem acı!
Şeffaf duvak ardında gelinin güzel yüzü!
Duvak bir kıble yani! Uzatmayalım sözü!
İşte bu anlamdadır bilin ki “LÂ ve İLLÂ!”
“Yüz görümlüğü” için “nikâh” şarttır evvelâ!
Hem dünya hem ahrette olur o “huri” eşin!
Dünya gibi dönme de hiç batmasın güneşin!
“Âdem eşiyle yattı!” demez HAK, “tanıdı!” der!
“Bilen, birlikte doğdu!” diye tercüme eder!
“ALLAH’a tapar oysa en yakınları bile!”
Bağdaştırılamaz HAK birden çok tanrı ile!
“HAKK’ı birlemek” bir tek ALLAH var demek değil!
“Şeytan da bir tek HAK var!” der! Şimdi sırra eğil:
İsteseydi doğrudan secde ALLAH kendine,
Demezdi “Tap ÂDEM’e!” Gerek kalmazdı dine!
“Yaratmazdı ne cennet ve ne de cehennem!”
“Kovmazdı HAKK’a tapan şeytanı!” Düşün emi!
“Yaratmazdı gökleri bir tek MUHAMMED için!”
Artık sorma: “ÂDEM’e tap!” dedi ALLAH niçin?
“Şeytan ALLAH’a değil, karşı geldi RAHMÂN’a!”
RAHMÂN’la özdeş ÂDEM! İşte bu gizli mânâ!
“ALLAH şeytanı düşman ilân etti kendine!”
ÂDEM’le de HAK özdeş! Her kul fikir edine!
“Ortak koşan” kıble ve HAK arasında kalır!
“HAK huzurundan kovar!” Şeytan adını alır!
“Kıble” kökü “Kibele”! “Ana tanrıça” adı!
“Öz annesi” olarak “bilen” onu anladı!
MUHAMMED kıldı namaz yalnız kendi özüne!
Uydu “Ortaksız dine yüzünü dön!” sözüne!
Sen de öyle tap! Deme: “Kıble ALLAH’ın yönü!”
HAK her yerde! Yok onun ne arkası ne önü!
Her şey kendi için HAK, başkası için değil!
“Ol!” emriyle doğrudan çıktılar! Öze eğil!
Emreden “Söz”! Emir de, emirden çıkan da “Söz”!
“Söz” Kur’ân’da “RÛH” demek! Artık açılmalı göz!
“Secde et!” de bir “emir”! “Selâm ver!” demek değil!
Emir: Alnını yere koymak üzere eğil!
“Kardeşleri Yusuf’a etmişti secde böyle!”
Selâmlamamışlardı sâdece onu şöyle!
ALLAH’ın Âdem için emrettiği o secde:
“El ayak patırtısı değil!” düşmektir vecde!
“Secde”, borç vücudunu aslına teslim demek!
Tapan ile tapılan bir değilse boş emek!
İkilikten kurtulmak! İşte bu ortaksız din!
Aradan çekildin mi “O” kalır! Yani kendin!
ALLAH’a tapmak değil esasında bu dava!
Ateist de, şeytan da ona tapar bedava!
Bu “zorla secde”nin yok çünkü onlara kârı!
Aynı şeydir sonsuzun onayı ve inkârı!
“Şeytan gibi doğrudan ne HAKK’a tap!” “Ne öv be!”
Âdem’in ile birleş! Budur “secde” ve “tövbe!”
“İki türlü şeytan var!” “Cin ve insan şeytanı!”
Tapma şekline göre sen kimliğini tanı!
HAKK’a dışta tapanı korur iyi niyeti!
“Her kulluğun ödenir HAK katında diyeti:”
“Sekiz tane cennet”ten birisine o gider!
Özüne tapana HAK: “Benim yanıma gel!” der!
Ateist kâfir değil! “HAK” da, “ortak” da yok der!
Dese de şeytan gibi “ALLAH var!” ne fark eder!
TÖVBE
“Mûsâ sandığının” bak! “Tövbe sandığı” ismi!
“Üstünde çift melek var!” “Secde hâlinde cismi!”
“Sekine sandığı o!” “Tâbût da denir!” Niçin?
Ölü bedenimizde “bir Rûh” olduğu için!
“Çift melek bekçi hayat ağacına cennette!”
“Çift cinsli” olunca sen, “çift omuriliğin” de!
Çift cinsli! Secde emri verilen o “İlk ÂDEM”!
Eşi sonra cennette içinden çıktı madem!
Bir olunca bak iki! Başladı hemen sınav!
“Bilgi ağacı için şeytana oldular av!”
Kıbleye karşı secde, art arda bak iki kez!
Çıkan eşini bulmak için söz verir herkes!
“Lâ ilâhe illallah!” dikkat et! Kâfi değil!
Dışına çıkarmaya “MUHAMMED”ini eğil!
“Dinelsin de karşında!” “Hemen ona et secde!”
“Evet” derken de ona böyle gelmiştin vecde!
“Vecde”! “Vücûd” kökünden! Borç vücudundan vazgeç!
“MUHAMMED” bedenine bürün, olmadan çok geç!
O beden ölümsüzdür! Çünkü yaratılmadı!
“Mûsâ’ya seslenen”in vücudunun bu adı!
Hak secdede selâm yok! Var “İlk Âdem”! “Vesile!”
Kendine tapıyorsun yine sen, kendin ile!
“RAHMÂN inince!” “En son sınıra çıktı RAHÎM!”
“Hiç yakmayan ateşte Mîrâç yaptı İBRAHİM!”
“Düşmanım!” dedi ALLAH “ÂDEM’e tapmayana!”
“Şeytan’a uyana da ateş var!” halk uyana!
“Çamuru Âdem yaptı!” RAHMÂN’dan üflenen RÛH!
“Andı” yenilemeli “EHL-İ BEYT’e!” ham güruh!
RAHMET
“Her âlemde insan var!” ve RAB terbiye eder!
Bu yüzden HAK kendine “Âlemlerin RABB’i!” der!
“Dünya insanlarından çok üstün kimileri!”
Yalnız maddede değil, mânâda da ileri!
Bulmuşlar içlerinde HAK MUHAMMED ÂLÎ’yi!
Hiçbir buluş olamaz evrende bundan iyi!
Dünyada iken RESÛL, bak! “Her âleme rahmet!”
“Hamd” ile başlar Kur’ân! Övülen Zât: MUHAMMED!
“Âlemlere rahmet o!” ile eşit bak “zikir!” (920)
“Zikir!” hatırla demek! “Ona andı!” et fikir!
Hem “RAHMÂN” hem “RAHÎM”in köküdür “rahmet” sözü!
RABB’in “R” harfi RESÛL, “B” ÂLÎ! Aç HAK gözü!
“Ben RESÛL’düm!” der AHMED, “çamurken daha Âdem!”
MUHAMMED’in “öz su” olduğu işte bu dem!
“Onun yüzü suyuna tüm gökler yaratıldı!”
O yüze yüz sürmeyen “yüzü üstü atıldı!”
ALLAH’ın ölmez yüzü! Say bak “MUHAMMED” ismi! (193)
“HAKK’ın fıtratı” ile çünkü dokundu cismi!
“İftihar edilen zât” ile “çift unvanı” denk! (920)
Bir sıfır at! MUHAMMED “boyanılacak HAK renk!”
Âdem yokken dünyada “hayat suyla başladı!”
Hazret-i MUHAMMED’dir hayat suyunun adı!
“Rahmet” denir toprağa can veren suya, bakın!
“Rahmetli” ile özdeş ALLAH’a olmak yakın!
Bir “ışık gen” hâlinde “öz su” kondu Âdem’e!
Gel de sen “İlk Âdem”e “annem ve babam” deme!
“Tapın emri verilen Âdem!” bu Âdem! Niçin?
“Kendi eşi HAVVÂ da içinde!” onun için!
“Âdem cennetten düştü bak!” “Havvâ çıktığı dem!”
“Tek başına eksiktir çünkü Havvâ ve Âdem!”
Eşini de içinde sen ürettiğin vakit,
“Tapılan olacaksın!” zaten buydu “ilk akit!”
“ÂDEM! NÛH! İBRAHİM! ve ÎSÂ nesli!” “hep bu su!”
HAK bu yüzden onlara “seçkin” diyor doğrusu!
“Her nebi MUHAMMED’e içti bağlılık andı!”
“MUHAMMED de onlara!” And içmeyenler yandı!
“ÂDEM, AHMED’i! AHMED, ÂDEM’i!” onayladı!
“İlk” ile “son” birleşti! “ALLAH’ın ipi” adı!
MEKKE – BEKKE
“MEKKE”, fetihten sonra “BEKKE” oldu bak! Niye?
“M”nin görevi bitip “B” görev aldı diye!
Besmele’de ilk harf “B”! En son harfi ise “M”!
Namaz bitmez “selâm”sız “babam” ile “annem”e!
“Ortak koşma”dan uzak “berî” ol! Demektir “B”!
Âyeti ÂLÎ verdi: “Küfre kapandı Kâbe!”
“Taptıklarınızdan ben berîyim!” der İbrahim!
“İbrahim’in dinine dön!” emri aldı RAHÎM!
Ve ÂLÎ, MUHAMMED’in halifesi atandı!
Herkes içti ÂLÎ’ye tek tek “bağlılık andı!”
“Tamamladım ben size nimetimi!” dedi HAK!
Hemen “İslâm dinini verdi!” düşün muhakkak!
MUHAMMED ÂLÎ “Hanif!” “İslâm!” “öze bağlanma!”
“Zikir!” verdiğin sözü her nefesinde anma!
MUHAMMED ve Kur’ân’ın “zikir” bir diğer ismi!
Bak! Ahmed ve Kur’ân öz! “And” ona bağlar cismi!
İlk gen yarıldı en son aynen “Zülfikâr” gibi!
Çıktı son peygamber ve “kitap ilmi sahibi!”
“Apaçık imâmda’dır her bir şey!” “O imâm kim?”
MUHAMMED der: “ÂLÎ o!” Aynı sayı nitekim:
“Apaçık imâm”a HAK “KAF! HA! YA! AYN! SAD!” der! (195)
“İMÂM İMAM ÂLΔ de aynen tam 195 eder!
“Apaçık imâm!” oldu bak “secdeye vesile!” (184)
“Malum ecel gelince!” “sorgulanma!” “and” ile! (184)
“O imâmdan biraz şey Mûsâ ve Îsâ aldı!”
Musevî ve İsevî HAK yolda yaya kaldı!
“ALLAH’ın her adını bilen!” o canlı KİTAP,
“RABB’iniz değil miyim?” diye ilk eder hitap!
“Kitap’a temiz olan ancak el sürebilir!”
RESÛL’e bağlan! ALLAH en temiz onu bilir!
“HAK ona ‘TÂ HÂ!’ diye Kur’ân’da hitap eder!”
“T H”: Tâhir! “Tertemiz” demek! Böylesi ender!
“ALLAH dua etmedi!” bak “hiçbir peygambere!”
“YA SİN ailesinin dışında!” Akıl ere!
“YA SİN!” ALLAH katında MUHAMMED’in bir adı!
Her nebiden yüce O! “ARŞ”a çıkan anladı!
“TÂ HÂ!” “Vücûd verici!” “El!” ve “yüz!” hepsi on dört!
RESÛL, on iki İmâm, FÂTIMA! Bunlar! Sırrı ört!
HESAP
“Her şeyin hesabını bilen” denen söz ile, (262)
ÂLÎ ismi eşittir mecazen! Herkes bile!
“Ecel” ve sorgu günü aynı sayıdır! Niçin?
“Apaçık imâm” ile eşit olduğu için! (184)
“Onun ismi” de size ipucudur bir çeşit: (285)
“Secdeye çağrılırlar” âyeti ile eşit!
“Hem hiddet hem de ikram sahibi!” HAKK’ın adı! (1100)
“Ezelî and şahidi!” demek! “Bilge” anladı!
“Bilge” olmayanlar da anlamak ister ise,
Bir sıfır atsın! Kalır “başkan yüce meclise!” (110 = ÂLÎ)
“O gün akrabalık yok!” İstisna: ÂL-İ ABÂ!
Çünkü “onlar fıtratla ALLAH’adır akraba!”
“Akraba hakkını ver!” “RESÛL’ün ücreti bu!”
Helalleş EHL-İ BEYT’le! Ol “Hanif din” mensubu!
“HAK!” “Kendisi!” “Ordusu!” “Terazi!” için “BİZ!” der! (108)
“Yakınları sev!” sözü! Sıfır at! Aynı eder! (1080 : 108)
Ancak and içenlerin ismidir “Ehl-i Kitap”!
And içmeyene RAHMÂN o gün hiç etmez hitap!
“RAHMÂN’ın huzurunda konuşur bir tek kişi!”
ÂLÎ’ye yeminsizin ahirette zor işi!
“Lütufta bulunur HAK dilediği insana!”
“And”ı tutanı diler! Bir sır vereyim sana:
“Kaderin saptandığı” KADİR denen bilmece,
“RABB’ine ilk andını” yenilediğin gece!
“Söz vermek!” “Dinin başı!” “Sözünde durmak!” sonu!
Yoksa “MUHAMMED ÂLÎ ateşe atar onu!”
“Cehennemdekilere kahrolun!” der “MÜEZZİN!”
ÂLÎ dedi: “O benim! Haberiniz yok sizin!”
“ALLAH’ın iç yüzüdür onun en yüce ismi!” (141)
O’dur ALLAH’ın dini! Kaldır aradan cismi!
ÖZ KİMLİK
“Meryem’den çıkan da RÛH!” Meryem’e üfleyen de!
Yani hem Cebrâil’e hem ÎSÂ’ya sen RÛH de!
Titreşim aynı ise değişmiyor bak isim!
Son titreşimde ÂLÎ, ona perdedir cisim!
Onun “en yüce” adı bu titreşime kanıt!
“RAHÎM olan RAHMÂN o!” kimliği için yanıt!
Alt titreşimindekiler bir tek vücûd! “Biz” adı!
El ele ve el HAKK’a! “Eli tutan” anladı!
“ALLAH’ın ipidir!” bu! Onun her ilmiği HAK!
Titreşimini yükselt! And iç! Eyle iltihak!
“Rûh” hep tekil! Özdeşi “kelime” bazen çoğul!
Çünkü babanın sırrı! Kaç tane olsa oğul!
Babada saklı gen’i evladı açıkladı!
İlk o an baba oldu bakın erkeğin adı!
ALLAH’ın açıklanmış sırrı: MUHAMMED ÂLÎ!
Yaratan ALLAH oldu o an! Bilmez ahali!
HAKK’ın her özelliği bu ikiz zâtta mevcut!
HAK’tan farklı olamaz HAK’tan alınan vücûd!
“Her yerde hazır nâzır Cenâb-ı ALLAH!” madem,
Öyle olmalı “onun halifesi ilk ÂDEM!”
Göreve göre başka titreşimi ve ismi!
ALLAH gibidir: hem var hem de yok onun cismi!
Hem “sağ taraf” hem de “and” demek! Dikkat et “yemin!”
ÂLÎ ve “yemin” eşit! Ona and iç, ol emin!
“HAK”la bir kul farkı var: onun “fıtrat”ı kendi!
ÂLÎ’yi anlatırken “yedi deniz tükendi!”
Kaynakçam el yazması ÂLÎ FEYZÎ dedemin!
“RÛH”unu görmüş zât o! Bu mesajım en emin!
Tüm sırları paylaştım! Ne isterseniz deyin!
Her günüm on Muharrem! İçim dışım HÜSEYİN!
Onun üstünde yoktur HAK’tan başka kademe!
HAKK’ın HÜSEYİN’e aşkı “tap!” dedirtti “ÂDEM’e!”
Gözyaşlarıma onun masum kanı verir renk!
“İsmi İMÂM HÜSEYİN olan” o şehitle denk! (361)
Olmak istersen “siyah kalp noktasına varan!” (361)
Her nefesinde İMÂM HÜSEYİN ismini an!
“İsm”in sırrı o! Hem bak “19 kez 19!” (361)
19 kez Kur’ân’da isim! “Boş laf”a tokuz!
“Kâbe’ye tap” sözü denk! “Bağlan ismine” yine! (583)
And iç! MUHAMMED ÂLÎ FÂTIMA HASAN HÜSEYİN’e! (583)
“ÂDEM’e secde!” son sır! Düşün ve tekrar oku!
Ta ki sende oluşsun “ÂDEM”e ait doku!
“Öz yolu!” “İrfan yolu!” yani “bilmek kendini!”
“İçinde birlikte doğ!” “Kucakla efendini!”
M.H. ULUĞ KIZILKEÇİLİ
10 MUHARREM 1423
11 MART 2002
ANKARA
EBCED AÇILIMLARI
İsim ve kelimelerin Ebced ilmine göre sayısal açılımları:
“HÜSEYİN AŞKI” = 138
“Kâbe’ye tap” = Üscüdü’l-Beytullah = 583
“Bağlan ismi” = İsm-i Biat = 583
“MUHAMMED ÂLÎ FÂTIMA HASAN HÜSEYİN” = 583
“Apaçık İmâm” (İmâm-ı Mübin) = “Secdeye vesile” (Vesîle-i Secde) = 184
“Sorgulanma” (Yevmü’s-Suâl) = “Malûm ecel” (Ecel-i Müsemmâ) = 184
Kur’ân’da (Nahnu) “BİZ” diye çoğul olarak konuşan zâtlar: HAKEREN’lerdir.
(Buradan sonra yazılan kısmın yazarla bir ilgisi olmayıp, yapılan hatalardan dolayı yazar sorumlu tutulamaz!)
İlâhî Merkez, Kozmik İnsan ve Secde Motifi
Karşılaştırmalı Dinler Perspektifinden Metafizik Bir İnceleme
1. Kozmik İnsan ve İlâhî Merkez Kavramı
Dinler tarihi incelendiğinde, insanın yalnızca biyolojik bir varlık olarak değil, aynı zamanda kozmik düzenin merkezi olarak tasavvur edildiği görülür. Bu anlayışta insan, evrenin küçük bir örneği değil; evrenin anlamının yoğunlaştığı bir merkezdir. İnsan varlığı, ilâhî gerçekliğin görünür hale geldiği bir tezahür noktası olarak düşünülür.
İslam düşüncesinde bu yaklaşım genellikle insân-ı kâmil teorisi ile açıklanır. Bu teoriye göre insan, ilâhî isimlerin ve sıfatların topluca yansıdığı varlıktır. Evrenin bütün mertebeleri insanın varlığında sembolik biçimde toplanır. Bu nedenle insan yalnızca yaratılmış bir varlık değil, aynı zamanda kozmik düzenin anahtarıdır.¹
Benzer düşünceler farklı dini geleneklerde de görülmektedir. Yahudi mistisizminde ortaya çıkan kozmik insan modeli, evrenin ilâhî suret üzerine kurulmuş bir varlık düzeni olduğunu savunur. Bu modele göre insan, Tanrısal düzenin yeryüzündeki temsilidir.²
Hristiyan teolojisinde ise insanın Tanrı suretinde yaratıldığı fikri, insanın kozmik düzen içindeki ayrıcalıklı konumunu açıklar. Bu düşünce yalnızca ontolojik bir benzerlik değil, aynı zamanda insanın tanrısal iradeyi temsil etme kapasitesini ifade eder.³
Hindu düşüncesinde ise Purusha kavramı benzer bir kozmik antropoloji ortaya koyar. Burada evren, ilksel bir kozmik varlığın parçalanmasıyla oluşur ve bütün varlıklar bu ilksel varlığın farklı tezahürleri olarak görülür.⁴
Bu gelenekler birlikte incelendiğinde, farklı kültürlerin benzer bir metafizik sezgiyi paylaştığı görülür:
insan, evrenin merkezinde yer alan sembolik bir varlıktır.
2. Secde Motifinin Kozmik Anlamı
Dinler tarihinde secde veya yere kapanma ritüeli yalnızca bir ibadet biçimi değildir. Bu eylem çoğu zaman kozmik hiyerarşinin kabul edilmesi anlamına gelir.
İslam geleneğinde secde, insanın Tanrı karşısındaki mutlak teslimiyetini ifade eder. Ancak tasavvuf düşüncesinde secde yalnızca insanın Tanrı’ya yönelmesi değil, aynı zamanda varlık düzeninin ilâhî merkeze yönelmesi olarak yorumlanır. Bu yorumda secde, evrenin bütün unsurlarının ilâhî hakikate doğru yönelmesini temsil eden sembolik bir eylemdir.⁵
Benzer sembolik anlamlar diğer dinlerde de bulunur. Budist gelenekte yapılan tam secde hareketi, bireyin egosunu terk ederek evrensel gerçekliğe teslim olması anlamını taşır.⁶
Hindu ibadetinde görülen sashtanga pranam (sekiz uzuvla yere kapanma) ritüeli ise kişinin bedenini ve benliğini tamamen ilâhî gerçekliğe teslim ettiğini ifade eder.⁷
Bu benzerlikler, secdenin yalnızca belirli bir dinin ibadeti olmadığını, insanın kutsal karşısındaki varoluşsal konumunu ifade eden evrensel bir sembol olduğunu göstermektedir.
3. İlâhî İsimler ve Kozmik Bilgi
Birçok dini gelenekte yaratılışın temelinde ilâhî bilgi kavramı bulunur. Bu bilgi bazen kutsal söz, bazen ilâhî isimler, bazen de evrenin düzenini belirleyen kozmik ilkeler olarak tanımlanır.
İslam düşüncesinde ilâhî isimler yalnızca Tanrı’yı tanımlayan sıfatlar değildir. Aynı zamanda varlığın ontolojik yapısını belirleyen ilkelerdir. Her varlık, ilâhî isimlerin belirli bir tecellisini temsil eder. İnsan ise bu isimlerin en kapsamlı yansımasını taşıyan varlık olarak görülür.⁸
Benzer bir anlayış Yahudi mistisizminde de bulunur. Kabala öğretisine göre evren, Tanrısal isimlerin ve harflerin kombinasyonlarıyla oluşmuştur. Bu harfler yalnızca dilsel semboller değil, aynı zamanda kozmik enerjilerin taşıyıcılarıdır.⁹
Hindu düşüncesinde ise evrenin temelinde mantra kavramı yer alır. Mantralar, evrenin yaratıcı titreşimleri olarak görülür. Özellikle “Om” hecesi, varlığın temel sesini temsil eder.¹⁰
Bu farklı gelenekler birlikte değerlendirildiğinde, insanın ilâhî isimleri veya kutsal sözleri bilmesinin yalnızca teorik bir bilgi olmadığı anlaşılır. Bu bilgi, insanın kozmik düzenle uyum kurmasını sağlayan metafizik bir anahtar olarak görülür.
Dipnotlar
Toshihiko Izutsu, Sufism and Taoism, University of California Press, 1984.
Gershom Scholem, Major Trends in Jewish Mysticism, Schocken Books, 1995.
Alister McGrath, Christian Theology: An Introduction, Wiley-Blackwell, 2017.
Raimon Panikkar, The Vedic Experience, Motilal Banarsidass, 1994.
William Chittick, The Sufi Path of Knowledge, SUNY Press, 1989.
Damien Keown, Buddhism: A Very Short Introduction, Oxford University Press, 2013.
Gavin Flood, An Introduction to Hinduism, Cambridge University Press, 1996.
Seyyed Hossein Nasr, Islamic Philosophy from Its Origin to the Present, SUNY Press, 2006.
Moshe Idel, Kabbalah: New Perspectives, Yale University Press, 1988.
Heinrich Zimmer, Philosophies of India, Princeton University Press, 1972.
Tasavvuf – Kabala – Vedanta – Gnostisizm
Dinler tarihi incelendiğinde farklı kültürlerde ortaya çıkan mistik geleneklerin, görünürde farklı terminolojiler kullanmalarına rağmen benzer metafizik sorulara cevap aradıkları görülür. Bu gelenekler genellikle üç temel soruya odaklanır: varlığın kaynağı nedir, evren nasıl ortaya çıkmıştır ve insanın bu düzen içindeki yeri nedir. Tasavvuf, Kabala, Vedanta ve Gnostisizm bu sorular etrafında gelişmiş en önemli mistik düşünce sistemlerinden bazılarıdır. Bu bölümde söz konusu geleneklerin metafizik yapıları karşılaştırmalı olarak incelenecektir.
1. Mutlak Gerçeklik Anlayışı
Bütün mistik geleneklerin merkezinde mutlak gerçeklik kavramı bulunur. Ancak bu gerçekliğin nasıl tanımlandığı ve evrenle nasıl ilişkilendirildiği konusunda farklı yaklaşımlar geliştirilmiştir.
Tasavvuf düşüncesinde mutlak gerçeklik, tüm varlığın kaynağı olan ilâhî hakikat olarak tanımlanır. Bu yaklaşımda Tanrı mutlak varlıktır ve evrendeki bütün varlıklar bu mutlak varlığın farklı derecelerdeki tezahürleri olarak görülür. Bu nedenle varlık çokluğu, aslında tek bir hakikatin farklı görünüm biçimleri olarak yorumlanır.¹
Kabala öğretisinde mutlak gerçeklik Ein Sof kavramıyla ifade edilir. Bu kavram, sınırsız ve tanımlanamaz ilâhî gerçekliği temsil eder. Ein Sof doğrudan bilinemez; ancak onun tezahürleri olan sefirot aracılığıyla evrende görünür hale gelir.²
Vedanta felsefesinde mutlak gerçeklik Brahman olarak tanımlanır. Brahman tüm varlığın kaynağı olan sınırsız bilinçtir. Vedanta düşüncesinde bireysel ruh olan Atman, özünde Brahman ile aynıdır. Bu nedenle bireyin gerçek doğasını keşfetmesi, aslında Brahman ile birliğini idrak etmesi anlamına gelir.³
Gnostik düşüncede ise mutlak gerçeklik çoğu zaman pleroma kavramı ile ifade edilir. Pleroma, ilâhî ışığın ve ruhsal varlıkların bulunduğu kutsal alanı temsil eder. Gnostik metinlerde evren, bu ilâhî alanın dışında ortaya çıkan daha düşük bir gerçeklik düzeyi olarak tasvir edilir.⁴
Bu dört gelenek incelendiğinde mutlak gerçekliğin genellikle:
sınırsız
tanımlanamaz
aşkın
bütün varlığın kaynağı
olarak tasvir edildiği görülür.
2. Kozmosun Ortaya Çıkışı
Metafizik sistemlerin önemli bir bölümü evrenin nasıl ortaya çıktığı sorusuna cevap arar. Tasavvuf, Kabala, Vedanta ve Gnostisizm bu konuda farklı açıklamalar geliştirmiştir.
Tasavvuf düşüncesinde evren, ilâhî isimlerin tezahürleri olarak yorumlanır. Bu yaklaşımda yaratılış, Tanrı’nın kendi isimlerini ve sıfatlarını görünür hale getirmesi olarak anlaşılır. Böylece evren ilâhî gerçekliğin bir aynası olarak değerlendirilir.⁵
Kabala öğretisinde evrenin ortaya çıkışı emanasyon (taşma) kavramıyla açıklanır. Buna göre Ein Sof doğrudan evreni yaratmaz; onun ilâhî enerjisi sefirot adı verilen on aşamalı bir yapı aracılığıyla evrene yayılır. Bu yapı kozmik düzenin temelini oluşturur.⁶
Vedanta felsefesinde evren, Brahman’ın tezahürü olarak görülür. Ancak bu tezahür çoğu zaman maya kavramı ile açıklanır. Maya, evrenin mutlak gerçekliğin sınırlı bir görünümü olduğunu ifade eder. Bu nedenle Vedanta’da evren nihai gerçeklik değil, daha derin bir hakikatin görünümüdür.⁷
Gnostik düşüncede ise evrenin ortaya çıkışı çoğu zaman bir kozmik düşüş olarak yorumlanır. Gnostik metinlerde maddi dünya, ilâhî alanın dışında oluşmuş eksik bir gerçeklik olarak tasvir edilir. Bu nedenle insanın amacı maddi dünyanın sınırlarını aşarak ilâhî kaynağa geri dönmektir.⁸
3. İnsan ve Kozmik İnsan Doktrini
Bu dört gelenekte insanın konumu da oldukça önemli bir yer tutar. İnsan çoğu zaman yalnızca biyolojik bir varlık olarak değil, aynı zamanda kozmik düzenin bilinçli temsilcisi olarak görülür.
Tasavvuf düşüncesinde insan, ilâhî isimlerin en kapsamlı biçimde yansıdığı varlık olarak kabul edilir. Bu nedenle insan evrenin özeti olarak görülür ve insanın ruhsal gelişimi ilâhî hakikati tanıma süreci olarak yorumlanır.⁹
Kabala öğretisinde insan, kozmik düzenle doğrudan bağlantılı bir varlık olarak değerlendirilir. İnsan eylemleri yalnızca bireysel sonuçlar doğurmaz; aynı zamanda kozmik düzen üzerinde de etkili olabilir. Bu nedenle insanın ruhsal arınması, evrenin dengesinin yeniden kurulmasına katkı sağlayan bir süreç olarak görülür.¹⁰
Vedanta’da insanın gerçek doğası Atman olarak tanımlanır. Atman, bireysel benlikten daha derin bir bilinç düzeyini temsil eder ve özünde Brahman ile aynıdır. Bu nedenle insanın amacı gerçek benliğini keşfederek evrensel bilinçle birliğini idrak etmektir.¹¹
Gnostik düşüncede ise insanın içinde ilâhî bir kıvılcım bulunduğu kabul edilir. Bu kıvılcım, insanın maddi dünyanın sınırlarını aşmasını sağlayan ruhsal bir unsur olarak görülür. Gnostik öğretide kurtuluş, bu ilâhî kıvılcımın uyanmasıyla gerçekleşir.¹²
4. Kurtuluş ve Ruhsal Yol
Mistik geleneklerin büyük bölümü insanın ruhsal bir yolculuk geçirdiğini kabul eder. Bu yolculuk genellikle bilgi, arınma ve dönüşüm süreçlerini içerir.
Tasavvuf geleneğinde ruhsal yolculuk, insanın nefsini arındırarak ilâhî hakikati tanıması süreci olarak görülür. Bu süreçte birey içsel dönüşüm geçirir ve varlığın derin anlamını keşfeder.¹³
Kabala’da ruhsal gelişim, ilâhî bilgiyi kavrama ve kozmik düzenle uyum kurma sürecidir. Bu süreçte birey hem etik hem de ruhsal dönüşüm geçirir.¹⁴
Vedanta’da kurtuluş, bireyin gerçek doğasını idrak etmesiyle gerçekleşir. Bu idrak, bireysel benlik ile evrensel bilinç arasındaki ayrımın ortadan kalkması anlamına gelir.¹⁵
Gnostik gelenekte ise kurtuluş, gnosis adı verilen ruhsal bilginin elde edilmesiyle gerçekleşir. Bu bilgi, insanın ilâhî kökenini hatırlamasını sağlar.¹⁶
Sonuç
Tasavvuf, Kabala, Vedanta ve Gnostisizm farklı kültürlerde ortaya çıkmış olsalar da birçok ortak metafizik tema paylaşırlar. Bu geleneklerin büyük bölümünde:
evrenin ilâhî bir kaynağı olduğu
insanın kozmik düzen içinde özel bir konuma sahip olduğu
ruhsal bilginin dönüşüm sağlayan bir güç olduğu
gibi düşünceler ortak biçimde ortaya çıkar.
Bu benzerlikler, insanlığın farklı kültürlerde benzer metafizik sorular üzerinde düşündüğünü ve bu sorulara farklı sembolik diller aracılığıyla cevaplar geliştirdiğini göstermektedir.
Dipnotlar
William Chittick, The Sufi Path of Knowledge, SUNY Press, 1989.
Gershom Scholem, Major Trends in Jewish Mysticism, Schocken Books, 1995.
S. Radhakrishnan, Indian Philosophy, Oxford University Press, 2008.
Kurt Rudolph, Gnosis: The Nature and History of Gnosticism, HarperCollins, 1987.
Seyyed Hossein Nasr, Islamic Philosophy from Its Origin to the Present, SUNY Press, 2006.
Moshe Idel, Kabbalah: New Perspectives, Yale University Press, 1988.
Gavin Flood, An Introduction to Hinduism, Cambridge University Press, 1996.
Hans Jonas, The Gnostic Religion, Beacon Press, 2001.
Annemarie Schimmel, Mystical Dimensions of Islam, University of North Carolina Press, 1975.
Daniel Matt, The Essential Kabbalah, HarperCollins, 1995.
Eliot Deutsch, Advaita Vedanta: A Philosophical Reconstruction, University of Hawaii Press, 1980.
Bentley Layton, The Gnostic Scriptures, Yale University Press, 1987.
Alexander Knysh, Islamic Mysticism: A Short History, Brill, 2010.
Arthur Green, A Guide to the Zohar, Stanford University Press, 2004.
Sarvepalli Radhakrishnan, The Principal Upanishads, HarperCollins, 1994.
Hans Jonas, The Gnostic Religion, Beacon Press, 2001.