ÖZDEVİNİM KURAMI

BÖLÜM-45: ORTAK EZOTERİK MİMARİ: KUR'AN, TASAVVUF, HİNDUİZM, BUDİZM VE KABALA

KUR'AN VE ÖZDEVİNİM

Kur'an, çoğu zaman yalnızca bir hukuk, ahlak veya inanç kitabı olarak okunmuştur. Ancak ezoterik açıdan bakıldığında Kur'an aynı zamanda bilincin yapısını anlatan sembolik bir haritadır. Özdevinim Kuramı'nın bakış açısından Kur'an'ın temel konusu dış dünya değil, insanın iç dünyasıdır.

Kur'an'da geçen cennet ve cehennem yalnızca ölüm sonrası mekânlar olarak değil, bilinç durumları olarak da okunabilir. İnsan huzur, denge ve birlik içinde yaşadığında cennet bilinci ortaya çıkar. İnsan parçalanma, korku ve içsel çatışma içinde yaşadığında ise cehennem bilinci oluşur.

Kur'an'da tekrar eden hesap, mizan, amel defteri ve kader kavramları da Özdevinim Kuramı'nın kayıt teorisiyle ilişkilendirilebilir. Çünkü her eylem bir kayıt bırakır. Her kayıt zamanı geldiğinde açılır. Her açılım ise bilinçte oluşturduğu etkinin görülmesini sağlar.

Kur'an'ın en derin çağrılarından biri insanın kendisini tanımasıdır. Bu nedenle Kur'an'ın merkezindeki mücadele dış düşmanlarla değil, insanın kendi içindeki parçalanmayla ilgilidir.

Özdevinim açısından bakıldığında Kur'an'ın temel mesajı şudur:

İnsan dış dünyayı düzeltmeden önce kendi içindeki kayıtları görmelidir.

Çünkü insanın kaderi dışarıda değil, kendi bilinç katmanlarında yazılmaktadır.

TASAVVUF VE ÖZDEVİNİM

Tasavvuf, İslam'ın içsel boyutunu inceleyen bir bilinç öğretisidir. Özdevinim Kuramı ile tasavvuf arasında çok sayıda ortak kavram bulunmaktadır.

Tasavvufta nefs mertebeleri olarak anlatılan süreç, Özdevinim Kuramı'nda Alt Dördüz'ün arınma süreci olarak okunabilir.

Tasavvufun temel amacı insanı değiştirmek değil, insanda zaten mevcut olan hakikati görünür hale getirmektir.

Bu nedenle tasavvuf sürekli olarak kalbin temizlenmesinden, nefsin arındırılmasından ve benliğin çözülmesinden söz eder.

Çünkü hakikat sonradan kazanılan bir şey değildir.

Perdelerin arkasında zaten vardır.

Tasavvuftaki fenâ kavramı, sahte merkezlerin çözülmesini ifade eder. İnsan düşüncelerini, arzularını ve korkularını kendisi sanmayı bıraktığında fenâ süreci başlar.

Bekâ ise çözülmenin ardından gerçek merkezin ortaya çıkmasıdır.

Fenâ parçalanmanın sonudur.

Bekâ merkeze dönüşün başlangıcıdır.

İnsan-ı Kâmil öğretisi de Özdevinim Kuramı'nın tamamlanmış bilinç modeliyle örtüşmektedir. İnsan-ı Kâmil, kırk dokuz perdesi saydamlaşmış ve Üst Üçüz ile Alt Dördüz arasında tam denge kurmuş bilinçtir.

HİNDUİZM VE SAMSARA

Hindu düşüncesinde samsara, doğum ve ölüm döngüsünü ifade eder. Ancak bu döngü yalnızca biyolojik bir süreç değildir. Asıl anlamı bilinçteki tekrar mekanizmasıdır.

Özdevinim Kuramı'na göre de tekrar eden şey yaşamlar değil, çözülmemiş bilinç kayıtlarıdır.

Samsara bu açıdan bakıldığında kader döngüsünün kozmik adıdır.

Karma ise bu döngüyü oluşturan kayıt mekanizmasıdır.

Her deneyim bir iz bırakır.

Her iz yeni bir deneyim çağırır.

Her deneyim yeni bir öğrenme fırsatı oluşturur.

Bu nedenle samsara cezalandırıcı bir sistem değildir.

Öğretici bir sistemdir.

Hinduizm'deki Atman kavramı bireysel bilinç merkezini temsil ederken, Brahman bütün varlığın ortak kaynağını temsil eder.

Bu ikisi arasındaki ilişki Özdevinim Kuramı'nda Ruh ile Hakk arasındaki ilişkiye benzer şekilde okunabilir.

Mokşa ise döngünün sona ermesidir.

Ancak döngünün sona ermesi yok olmak değildir.

Eksik kalan bilincin tamamlanmasıdır.

İnsan artık tekrar üretmeyen bir bilinç seviyesine ulaştığında samsara sona erer.

BUDİZM VE NİRVANA

Budizm diğer birçok gelenekten farklı olarak sabit bir öz fikrine değil, sürekli değişen bilinç akışına vurgu yapar.

Bu yönüyle Özdevinim Kuramı'na oldukça yakındır.

Budizm'e göre insan acı çeker çünkü geçici olan şeyleri kalıcı sanır.

Özdevinim Kuramı'na göre ise insan acı çeker çünkü geçici katmanları öz merkez zanneder.

İki yaklaşım farklı dil kullanır fakat aynı noktaya işaret eder.

Budizm'de arzu acının temel kaynağı olarak görülür.

Çünkü arzu sürekli yeni bağlar oluşturur.

Yeni bağlar yeni kayıtlar oluşturur.

Yeni kayıtlar yeni döngüler üretir.

Bu nedenle arzu yalnızca istemek değildir.

Bağlanmaktır.

Nirvana ise çoğu zaman yanlış biçimde yok oluş olarak yorumlanmıştır.

Oysa Nirvana'nın özü sönüştür.

Fakat sönen şey bilinç değildir.

Kayıt üreten ateştir.

Özdevinim Kuramı açısından Nirvana, çözülmemiş bilinç kayıtlarının tükenmesi ve döngü üretme kapasitesinin sona ermesidir.

Böylece bilinç ilk kez kendi merkezinde durabilir hale gelir.

KABALA VE BİLİNÇ AĞACI

Kabala'nın merkezinde bulunan Hayat Ağacı, bilinç seviyelerini ve yaratılışın aşamalarını gösteren sembolik bir haritadır.

Bu harita dış evrenin değil, iç evrenin yapısını anlatır.

Kabala'ya göre mutlak birlikten çokluğa doğru bir açılım gerçekleşir. Bilinç farklı seviyelere ayrılır ve sonunda madde dünyasına kadar iner.

Özdevinim Kuramı'nda da benzer bir hareket görülmektedir.

Hakk alanında kayıt oluşur.

Sekine alanında dengelenir.

Ruh alanında yön kazanır.

Zihin alanında düşünceye dönüşür.

Duygu alanında titreşim kazanır.

Yaşam alanında akış oluşturur.

Fizik alanda olay haline gelir.

Kabala'nın Hayat Ağacı ile Özdevinim Kuramı'nın Yedi Katman Modeli arasında bu nedenle yapısal bir benzerlik bulunmaktadır.

Kabala ayrıca insanın içsel yükselişini anlatır.

İnsan aşağıdan yukarıya doğru hareket ederek kaybettiği birliği yeniden hatırlar.

Bu hareket Özdevinim Kuramı'nda kayıtların çözülmesi ve merkeze dönüş süreci olarak ifade edilmektedir.

ORTAK EZOTERİK MİMARİ

Kur'an, tasavvuf, Hinduizm, Budizm ve Kabala ilk bakışta birbirinden tamamen farklı gelenekler gibi görünür. Dilleri farklıdır. Sembolleri farklıdır. Tarihleri farklıdır.

Fakat derin yapıya bakıldığında ortak bir mimari ortaya çıkar.

Bu mimarinin ilk ilkesi şudur:

İnsan mevcut haliyle tamamlanmış değildir.

Her gelenek insanın bir yolculuk içinde olduğunu söyler.

İkinci ilke şudur:

Görünen dünya nihai gerçeklik değildir.

Bütün gelenekler görünmeyen katmanların varlığından söz eder.

Üçüncü ilke şudur:

İnsan tekrar eden döngüler içinde yaşar.

Bu döngülere kimi karma der.

Kimi samsara der.

Kimi kader der.

Kimi nefs mücadelesi der.

Ancak hepsi aynı mekanizmaya işaret eder.

Dördüncü ilke şudur:

İnsan bu döngüleri aşabilir.

Arınma mümkündür.

Tamamlanma mümkündür.

Merkeze dönüş mümkündür.

Beşinci ve en derin ilke ise şudur:

Hakikat dışarıda aranmaz.

İnsanın kendi bilinç katmanlarında keşfedilir.

İşte Özdevinim Kuramı'nın ortaya koyduğu ortak ezoterik mimari budur.

Farklı gelenekler aynı dağa çıkan farklı yollar gibidir.

Yollar değişir.

İsimler değişir.

Semboller değişir.

Ancak işaret edilen merkez değişmez.

Çünkü bütün ezoterik geleneklerin özünde aynı çağrı bulunmaktadır:

Kendini tanı.

Perdelerini gör.

Kayıtlarını çöz.

Merkezine dön.

Ve kendi özdeviniminin farkına var.

DİPNOTLAR

1. Özdevinim Kuramı'nda Kur'an, yalnızca hukukî veya ahlakî hükümler bütünü değil; bilincin katmanlarını açıklayan sembolik bir harita olarak yorumlanmaktadır.

2. Kur'an-ı Kerîm, Kıyâme 75:14; Şems 91:7-10; Ra'd 13:11.

3. Toshihiko Izutsu, God and Man in the Qur'an, Kuala Lumpur: Islamic Book Trust, 2002, s. 117-203.

4. Fazlur Rahman, Major Themes of the Qur'an, Chicago: University of Chicago Press, 2009, s. 19-96.

5. Seyyed Hossein Nasr (ed.), The Study Quran, New York: HarperOne, 2015, s. 25-74.

6. Muhyiddin İbn Arabî, el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, çev. Ekrem Demirli, İstanbul: Litera Yayıncılık, 2006, c. II, s. 145-248.

7. Muhyiddin İbn Arabî, Fusûsu’l-Hikem, çev. Ekrem Demirli, İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2013, s. 65-139.

8. William C. Chittick, The Sufi Path of Knowledge, Albany: SUNY Press, 1989, s. 59-178.

9. Annemarie Schimmel, Mystical Dimensions of Islam, Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1975, s. 111-239.

10. Henry Corbin, Creative Imagination in the Sufism of Ibn Arabi, Princeton: Princeton University Press, 1969, s. 165-276.

11. Toshihiko Izutsu, Sufism and Taoism, Berkeley: University of California Press, 1984, s. 91-203.

12. Bhagavad Gita, çev. Eknath Easwaran, Tomales: Nilgiri Press, 2007, II:11-72.

13. Sarvepalli Radhakrishnan, The Principal Upanishads, New Delhi: HarperCollins, 1994, s. 287-419.

14. Heinrich Zimmer, Philosophies of India, Princeton: Princeton University Press, 1969, s. 271-401.

15. Mircea Eliade, Yoga: Immortality and Freedom, Princeton: Princeton University Press, 2009, s. 203-317.

16. René Guénon, Man and His Becoming According to the Vedanta, Hillsdale: Sophia Perennis, 2001, s. 85-177.

17. Walpola Rahula, What the Buddha Taught, New York: Grove Press, 1974, s. 15-86.

18. Edward Conze, Buddhist Thought in India, Ann Arbor: University of Michigan Press, 1967, s. 33-118.

19. D. T. Suzuki, Essays in Zen Buddhism, New York: Grove Press, 1961, s. 77-163.

20. Thich Nhat Hanh, The Heart of the Buddha’s Teaching, New York: Broadway Books, 1999, s. 87-172.

21. Karen Armstrong, Buddha, New York: Penguin Books, 2001, s. 54-118.

22. Gershom Scholem, Major Trends in Jewish Mysticism, New York: Schocken Books, 1995, s. 205-312.

23. Daniel C. Matt, The Essential Kabbalah, San Francisco: HarperCollins, 1995, s. 37-126.

24. Aryeh Kaplan, Sefer Yetzirah: The Book of Creation, York Beach: Weiser Books, 1997, s. 11-104.

25. Moshe Idel, Kabbalah: New Perspectives, New Haven: Yale University Press, 1988, s. 91-187.

26. Z'ev ben Shimon Halevi, Kabbalah: Tradition of Hidden Knowledge, London: Thames & Hudson, 1991, s. 71-149.

27. Frithjof Schuon, The Transcendent Unity of Religions, Wheaton: Quest Books, 1993, s. 1-95.

28. Huston Smith, The World's Religions, New York: HarperOne, 2009, s. 1-117.

29. Aldous Huxley, The Perennial Philosophy, New York: Harper Perennial, 2004, s. 1-88.

30. Mircea Eliade, The Sacred and the Profane, New York: Harcourt, 1987, s. 8-75.

31. Özdevinim Kuramı'nda "Kırk Dokuz Perde Öğretisi", insanın bilinçsel şeffaflaşma sürecini açıklayan temel modeldir.

32. Özdevinim Kuramı'na göre samsara, kader döngüsünün; karma ise kayıt mekanizmasının karşılığı olarak yorumlanmaktadır.

33. Özdevinim Kuramı'nda Nirvana, bilincin yok olması değil; kayıt üreten döngülerin sona ermesidir.

34. Özdevinim Kuramı'nda Kabala'nın Hayat Ağacı ile Yedi Katman Modeli arasında yapısal bir paralellik kurulmaktadır.

35. Özdevinim Kuramı'nın Ortak Ezoterik Mimari yaklaşımına göre farklı gelenekler aynı bilinçsel hakikati farklı sembollerle ifade etmektedir.

KAYNAKÇA

Armstrong, Karen. Buddha. New York: Penguin Books, 2001.

Bhagavad Gita. Çev. Eknath Easwaran. Tomales: Nilgiri Press, 2007.

Chittick, William C. The Sufi Path of Knowledge. Albany: SUNY Press, 1989.

Conze, Edward. Buddhist Thought in India. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1967.

Corbin, Henry. Creative Imagination in the Sufism of Ibn Arabi. Princeton: Princeton University Press, 1969.

Eliade, Mircea. The Sacred and the Profane. New York: Harcourt, 1987.

Eliade, Mircea. Yoga: Immortality and Freedom. Princeton: Princeton University Press, 2009.

Fazlur Rahman. Major Themes of the Qur'an. Chicago: University of Chicago Press, 2009.

Guénon, René. Man and His Becoming According to the Vedanta. Hillsdale: Sophia Perennis, 2001.

Halevi, Z'ev ben Shimon. Kabbalah: Tradition of Hidden Knowledge. London: Thames & Hudson, 1991.

Huxley, Aldous. The Perennial Philosophy. New York: Harper Perennial, 2004.

Idel, Moshe. Kabbalah: New Perspectives. New Haven: Yale University Press, 1988.

İbn Arabî, Muhyiddin. el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye. Çev. Ekrem Demirli. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2006.

İbn Arabî, Muhyiddin. Fusûsu’l-Hikem. Çev. Ekrem Demirli. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2013.

Izutsu, Toshihiko. God and Man in the Qur'an. Kuala Lumpur: Islamic Book Trust, 2002.

Izutsu, Toshihiko. Sufism and Taoism. Berkeley: University of California Press, 1984.

Kaplan, Aryeh. Sefer Yetzirah: The Book of Creation. York Beach: Weiser Books, 1997.

Matt, Daniel C. The Essential Kabbalah. San Francisco: HarperCollins, 1995.

Nasr, Seyyed Hossein (ed.). The Study Quran. New York: HarperOne, 2015.

Radhakrishnan, Sarvepalli. The Principal Upanishads. New Delhi: HarperCollins, 1994.

Rahula, Walpola. What the Buddha Taught. New York: Grove Press, 1974.

Schimmel, Annemarie. Mystical Dimensions of Islam. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1975.

Scholem, Gershom. Major Trends in Jewish Mysticism. New York: Schocken Books, 1995.

Schuon, Frithjof. The Transcendent Unity of Religions. Wheaton: Quest Books, 1993.

Smith, Huston. The World's Religions. New York: HarperOne, 2009.

Suzuki, D. T. Essays in Zen Buddhism. New York: Grove Press, 1961.

Zimmer, Heinrich. Philosophies of India. Princeton: Princeton University Press, 1969.